Bydd Emma Jones a Bleddyn Smith yn astudio cymhwyster ôl-raddedig mewn Archifau a Rheoli Cofnodion ym Mhrifysgol Aberystwyth ym mis Medi. Yn y blog hwn, maent yn rhannu eu profiadau o wirfoddoli yn Archifdy Sir Gaerfyrddin.
Rydym yn gyffrous i ysgrifennu am ein profiad gwaith yn Archifau Sir Gaerfyrddin a sut y byddai’n helpu i gefnogi ein datblygiad gyrfa yn y dyfodol. Gobeithiwn y bydd ein harsylwadau yn helpu i hysbysu ac annog eraill sy’n ystyried dechrau yn y proffesiwn.
Fel mewn sectorau eraill, cael profiad gwaith go iawn yw’r ffordd orau o ddeall sut beth yw gweithio fel archifydd. Cyn dechrau ein hastudiaethau academaidd, roeddem yn awyddus i gael profiad o’r gweithgareddau ddydd i ddydd gwasanaeth archif awdurdod lleol, felly fe benderfynon ni wirfoddoli yn Archifdy Sir Gaerfyrddin.
Mae Archifdy Sir Gâr wedi’u leoli yn nhref Caerfyrddin ac wedi’u staffio gan tim bach o weithwyr professiynol ymroddedig. Roedd yn amlwg o’r dechrau bod gwasanaeth archif yn lle wych i wirfoddoli. Darganfyddon bod yna amryw o ffyrdd i bod yn rhan o gyfleodd ar gael i bawb, dim ots am oedran, profiad, neu faint o amser sydd gennych.
Fel enghraifft, yn ystod ein profiad gwaith, roedden ni’n gallu helpu ymwelwyr gyda’i hanes teuluol; glanhau ac ail-pacio dogfennau archif; a digideiddio casgliadau archif. Fel rhan o ein hyfforddiant, roedden ni hefyd yn gallu cynorthwyo yn y gatalogio o gasgliad bach o weithredoedd teitl o’r 19eg ganrif.
Gan weithio gyda’n gilydd, roedd yn rhaid i ni ddehongli’r dogfennau, gweithio allan y math o gamau yr oeddent yn gweithio gyda nhw, pwy oedd y partïon pwysig, ac arwyddocâd y lleoedd a gynhwyswyd. Ar adegau, daeth y bylchau yn ein gwybodaeth i’r amlwg, fodd bynnag, cawsom ein dysgu sut i nodi’r gwahanol enghreifftiau a pha adnoddau y gallem eu defnyddio i helpu’r broses adnabod. Roedd y cyfarwyddyd a ddarparwyd gan yr archifydd wir yn pwysleisio pwysigrwydd y lleoliad.
Ar wahân i gatalogio, dysgom fod rôl archifydd yn cynnwys llawer o ddyletswyddau eraill, megis ateb cwestiynau a chynorthwyo ymchwilwyr, goruchwylio’r ystafell ymchwilio, defnyddio’r ystafell ddiogel i ddod o hyd i ddogfennau, a sicrhau cadwraeth tymor hir dogfennau trwy bacio eitemau yn ofalus a chael gwared ar glipiau papur a styffylau rhydlyd.
Daethon ni ar draws llawer o fathau gwahanol o ddogfennau mewn amrywiaeth fawr o ffurf ac mae gan y ddwy ohonom ni ein hofion personol:
“I fi (Emma) fy hoff eitem oedd rhestr bwyd, wedi’u troi mewn i ddyddiadur mewn hen lyfr nodiadau. Sylweddolais fod y perchennog wedi’u tynnu llun bach o gomed ac wedi ysgrifennu tipyn bach amdano. Trwy ddefnyddio’r cliwiau a chafodd ei gadael yn y dyddiadur, des i i’r casgliad fod y gomed yn debyg bod y Gomed Dometi, y gomed gyntaf a ffotograffwyd, ac wedi’u llunio yn y llyfr nodiadau disylw hwn.”
“Hyd yn hyn, fy hoff eitem (Bleddyn) yr wyf wedi dod ar ei draws yw diploma mewn cynhyrchu cynnyrch llaethdy o 1913 o Brifysgol Aberystwyth! Fe’i dyfarnwyd i fenyw ifanc o’r enw Maggie Jones, a dderbyniodd gymhwyster o’r radd flaenaf am gwblhau cwrs deng wythnos mewn gwneud cynnyrch llaeth. Roedd hyn yn hynod ddiddorol, gan y byddaf i (fel llawer o’n gwirfoddolwyr) yn mynd ymlaen i astudio ym Mhrifysgol Aberystwyth, felly mae’n gipolwg bach diddorol ar y mathau o gyrsiau a gynigiwyd ganddynt yn 1913. Mae gennym hefyd lyfr ryseitiau Maggie yn 1913 ar gyfer ryseitiau caws a llun o’i dosbarth, sy’n rhoi cipolwg bach diddorol ar sut beth oedd bywyd fel myfyriwr o gefn gwlad Cymru, ar ddechrau’r ugeinfed ganrif”
I gloi, os ydych chi’n awyddus i gael profiad gwaith gwerthfawr p’un ai ar gyfer hyfforddiant cyn y cwrs neu dim ond awydd i gymryd rhan, mae gwirfoddoli yn eich archif leol yn syniad gwych. Mae ein lleoliadau wedi bod yn wych, a gallwn ddweud yn onest bod gweithio gyda thîm cyfeillgar o archifwyr wedi rhoi gwell dealltwriaeth i ni o’r wybodaeth a’r sgiliau sydd eu hangen i lwyddo yn y maes.
Emma Jones a Bleddyn Smith
