Prosiect Newydd Ymddiriedolaeth Wellcome yn Archifau Gwent

Mae Archifau Gwent yn falch o gyhoeddi eu bod wedi sicrhau Grant Adnoddau Ymchwil Ymddiriedolaeth Wellcome am £38,729 i ariannu’n cynllun: ‘O’r “Geiniog yn y Bunt” at “Am ddim yn y Man Darparu”: Catalogio cofnodion ysbytai Sir Fynwy cyn ac ar ôl 1948.’

Mae cofnodion ysbytai Sir Fynwy yn arbennig o werthfawr oherwydd y ddealltwriaeth y maen nhw’n rhoi am hanes darpariaeth gofal iechyd yn yr ardal a ysgogodd Aneurin Bevan i sefydlu’r Gwasanaeth Iechyd Gwladol.

From A Penny in the Pound to Free at the Point of Delivery- Cataloguing the pre- and post-1948 hospital records of Monmouthshire

Cyn 1948, cafodd nifer o ysbytai eu hadeiladu a’u cynnal gydag arian a gronnwyd trwy roddion a thanysgrifiadau gan aelodau. Daeth y cyfoethog a’r tlawd at ei gilydd gyda’r bwriad o wella cyfleusterau meddygol yn y sir.  Cyfrannodd y cyfoethog arian, cynnyrch a thir a chytunodd gweithwyr diwydiannol lleol i aberthu ‘ceiniog yn y bunt’ allan o’u cyflogau i gefnogi’r cymdeithasau cymorth meddygol newydd.

Datblygodd y cymdeithasau yma wasanaethau ysbyty a gofal iechyd yn Sir Fynwy a sicrhau nad oedd rhaid i danysgrifwyr a chyfranwyr ariannol (a’u dibynyddion) dalu tâl rhagor am gymorth meddygol.  Fel Cadeirydd pwyllgor rheoli Ysbyty Bach Parc Tredegar a ariannwyd gan gymdeithas feddygol yn 1929, byddai Bevan wedi gweld yn uniongyrchol llwyddiant y model yma o ofal iechyd lleol. Yn 1948 gellid gweld ei ddylanwad pan gyflwynwyd y GIG.

70 mlynedd ers sefydlu’r GIG, bydd Archifau Gwent yn sicrhau bod y dogfennau sy’n cofnodi hanes darpariaeth feddygol yn Sir Fynwy, a’i rhan yn ysbrydoli system gofal iechyd ‘am ddim yn y man darparu’, ar gael i genedlaethau’r dyfodol. Bydd y grant yn cael ei ddefnyddio i ariannu penodiad archifydd cynllun a chynorthwyydd cadwraeth a fydd, dros y flwyddyn nesaf, yn catalogio ac yn cadw eu gofnodion ysbytai yn yr 20fed Ganrif nad sydd wedi eu rhestru. Mae’r casgliad eang yma’n cynnwys amrywiaeth eang o lyfrau cofnodion, cofrestrau a chynlluniau ysbytai a bydd yn adnodd gwerthfawr i ymchwilwyr y dyfodol mewn nifer o feysydd.

Ar ôl clywed am y grant dywedodd yr Archifydd Sirol, Tony Hopkins:

‘Mae’r cofnodion gofal iechyd sydd gan Archifau Gwent o bwys cenedlaethol o ystyried eu dylanwad ar sefydlu’r GIG. Maen nhw’n hynod o bwysig hefyd ar gyfer deall hanes cymdeithasol a lles de-ddwyrain diwydiannol Cymru o’r bedwaredd ganrif ar bymtheg.  Yn fyr, mae hwn yn adnodd archifol pwysig a fydd ar gael i ymchwilwyr cyn bo hir diolch i’r grant hael yma gan Ymddiriedolaeth Wellcome.’

Dilynwch y blog ym am fwy o wybodaeth: Blog ‘O’r “Geiniog yn y Bunt” at “Am ddim yn y Man Darparu”: Catalogio cofnodion ysbytai Sir Fynwy cyn ac ar ôl 1948.’

Polisi Cadwedigaeth Ddigidol i Gymru

07 - CopyParatowyd y polisi hwn gan Gyngor Archifau a Chofnodion Cymru i gydnabod yr her strategol sylweddol y mae sefydliadau yng Nghymru sydd ar hyn o bryd yn creu cofnodion yn ei hwynebu o safbwynt cadwedigaeth ddigidol, ac i’r gwasanaethau archifau sy’n gyfrifol am eu diogelu’n barhaol. Er mwyn rheoli a gofalu’n briodol am gofnodion digidol,  mae angen adnoddau ychwanegol a sgiliau newydd sy’n aml ddim ar gael mewn sefydliadau unigol, ac argymhellir dull cydweithredol.

Nodau’r Polisi

  •  Sicrhau bod adnoddau digidol gwerthfawr a pharhaol yn cael eu dewis i’w diogelu a’u cadw’n ddilys a hygyrch yn y dyfodol.
  • Darparu fframwaith ar gyfer datblygu strategaethau cadwedigaeth ddigidol y gellir eu haddasu i’w defnyddio gan sefydliadau drwy Gymru, waeth beth fo’u maint a’u capasiti.
  • Codi ymwybyddiaeth o bwysigrwydd Cadwedigaeth Ddigidol effeithiol ymysg sefydliadau archifau ac ymarferwyr, rheolwyr, staff technoleg gwybodaeth a rhanddeiliaid / gwneuthurwyr polisi.

Defnyddiwch y dolenni isod i ddarllen:

Polisi Cadwedigaeth Ddigidol i Gymru

Yr Atodiad Technegol

Mae Gweithgor Cadwedigaeth Ddigidol CAAC yn parhau i fynd i’r afael â’r potensial i gael datrysiad cadwedigaeth ddigidol Cymru gyfan, mewn partneriaeth â Llyfrgell Genedlaethol Cymru. Bydd y polisi hwn yn cael ei adolygu’n rheolaidd i sicrhau ei fod yn dal yn berthnasol a chywir yn sgil y datblygiadau hyn a pholisi ehangach a newidiadau technegol.

Lansio ymgyrch Archwilio eich Archif 2017 yn Archifau Morgannwg

Ar ddydd Gwener 17eg o Dachwedd bydd ymgyrch Archwilio eich Archif yn cael ei lansio yn swyddogol yn Archifau Morgannwg gan y gyflwynwraig ar ddarlledwraig Mari Grug.

Nod ymgyrch Archwilio eich Archif yw agor y casgliadau ac archifau gwych sy’n cael eu gwarchod gan sefydliadau – cyhoeddus a phreifat – ar draws y DU ac Iwerddon, beth bynnag fo’u maint, a ble bynnag y maent.
Mae’r ymgyrch yn eiddo i’r sector ei hun ac yn cael ei arwain gan ystod eang o bartneriaid a rhanddeiliaid, gan gynnwys The National Archives (UK) a’r Gymdeithas Archifau a Chofnodion (y DU ac Iwerddon), ac yn cael ei gefnogi yng Nghymru gan Lywodraeth Cymru.

Bydd Archifau ledled Cymru yn dathlu ac yn arddangos y gorau o archifau a gwasanaethau archifol rhwng y 18fed o Dachwedd a 26ain o Dachwedd 2017.

 

 



Meddai’r gyflwynwraig ar ddarlledwraig Mari Grug:

“Mae ymweld â archifdy yn gallu mynd â chi ar antur ac efallai y byddwch chi’n dod o hyd i  lawer mwy nag yr oeddech chi’n ei ddychmygu. Mae Archifau’n galluogi pob un ohonom i ddarganfod y storïau, y ffeithiau, y lleoedd a’r bobl sydd wrth wraidd ein cymunedau ”

Meddai Rhian Diggins, Uwch Archifydd Archifau Morgannwg:

“Mae Casgliad Archifau Morgannwg yn cynnig ffenestr i’r gorffennol, yn helpu ni i ddarganfod sut bu pobol fel ni yn byw eu bywydau yn yr oes a fu, ac yn adlewyrchu trawsnewidiad Morgannwg o gymuned wledig i gadarnle diwydiannol bu’n pweru’r byd.”

Mae archifau yn llawn cynnwys diddorol i ddarllen, cyffwrdd ac archwilio, ac nid yw’r rhan fwyaf ohono ar gael ar y wê. Cymerwch amser i archwilio archifau – byddwch chi’n rhyfeddu at beth sydd i’w ddarganfod. P’un a oes gennych ddiddordeb mewn ffasiwn, chwaraeon, bwyd neu UFOs, bydd rhywbeth i’ch ysbrydoli mewn archifau. I ddarganfod mwy am archifau, a sut y gallwch chi ddechrau eich antur eich hun, ewch i http://www.exploreyourarchive.org.

Bydd defnyddwyr yn cael eu hannog i ymuno yn yr ymgyrch Archwilio eich Archif ar Twitter gyda chyfleoedd i ofyn cwestiynau a rhannu eu storïau a’u lluniau gan ddefnyddio’r hashtag #ArchwilioArchifau.

Bydd hashtags dyddiol hefyd yn cael ei ddefnyddio:

Dydd Llun 20 Tachwedd: #FfasiwnArchifau
Dydd Mawrth 21ain Tachwedd: #ArchifauBlasus
Dydd Mercher 22 Tachwedd: #ArchifauBlewog
Dydd Iau 23ain Tachwedd: #DarganfodArchifau
Dydd Gwener 24 Tachwedd: #CaruArchifau
Dydd Sadwrn 25 Tachwedd: #ArchwilioArchifau

Gwasanaeth Archifau Môn yn Derbyn Achrediad Cenedlaethol

58221_team-624Mae Gwasanaeth Archifau Ynys Môn wedi derbyn Achrediad Gwasanaeth Archifau.

Mae Gwasanaethau Archifau Achrededig yn sicrhau casgliad hirdymor, cadwraeth a hygyrchedd ein treftadaeth archifol. Achrediad yw safon ansawdd y DU sy’n cydnabod perfformiad da ym mhob maes o ddarpariaeth. Mae cyflawni statws achrededig yn dangos bod Archifau Ynys Môn wedi cyrraedd safonau cenedlaethol a ddiffinnir yn glir mewn perthynas â rheolaeth ac adnoddau, gofal am ei gasgliadau unigryw a beth mae’r gwasanaeth yn ei gynnig i’w amrediad o ddefnyddwyr.

Bu i’r aseswyr Achredu Gwasanaeth Archifau estyn: “llongyfarchiadau i’r gwasanaeth ar ei waith a chyfeiriwyd at ba mor dda mae’r gwasanaeth yn cael ei reoli wrth weithredu o fewn ei adnoddau cyfyngedig er mwyn cyflawni llawer iawn. Nodwyd hefyd y manteision o ymestyn y gwasanaeth allgymorth mewn cysylltiad ag Oriel Ynys Môn a’r agwedd gadarnhaol yn gyffredinol tuag at waith partneriaeth a fyddai’n dangos gwerth casgliadau’r archifau i gynulleidfaoedd ehangach.”

Archifau Ynys Môn yw gwasanaeth archifau’r awdurdod lleol ar gyfer Ynys Môn. Ei nod yw adnabod, casglu a chadw dogfennau hanesyddol sy’n ymwneud ag Ynys Môn a sicrhau eu bod ar gael i unrhyw un sy’n dymuno eu defnyddio.

Meddai Delyth Molyneux, Pennaeth Dysgu: “Mae’r dyfarniad hwn yn dilyn y broses drawsnewid a ddigwyddodd dros 5 mlynedd yn ôl ac mae’n dangos yn glir bod gan Archifau Ynys Môn enw da o ran cyrhaeddiad ym mhob maes o ddarparu gwasanaeth archifau. Rwy’n llongyfarch yr holl staff archifau sy’n gweithio mor galed er mwyn sicrhau gwasanaeth rhagorol.”

Meddai Hayden Burns, Uwch Archifydd: “Mae’r dyfarniad achrediad archifau unwaith eto yn deyrnged i’r gwaith caled a’r ymrwymiad a ddangosir gan ein staff a’n gwirfoddolwyr wrth iddynt edrych ar ôl ein casgliadau rhagorol a sicrhau eu bod ar gael ar gyfer gwaith ymchwil a mwynhad y cyhoedd. Edrychwn ymlaen at adeiladu ar y llwyddiant hwn yn y dyfodol.”

Prosiectau marchnata gwych yn llyfrgelloedd, archifau ac amgueddfeydd Cymru!

Mae staff amgueddfeydd, archifau a llyfrgelloedd o bob rhan o Gymru yn bresennol mewn seremoni wobrwyo fawreddog yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn Aberystwyth.

Mae’r Gwobrau Rhagoriaeth Marchnata yn cydnabod y gwaith ffantastig sy’n cael ei wneud gan staff sy’n aml yn gweithio gydag adnoddau prin iawn.

Cafwyd ceisiadau oddi wrth lyfrgelloedd, archifau ac amgueddfeydd o bob cwr o’r wlad. Ymhlith y categorïau roedd arddangos rhagoriaeth marchnata, prosiect cydfarchnata y flwyddyn a hyrwyddwr marchnata y flwyddyn ym mhob sector.

Fe gafodd y rhai a oedd yn bresennol yn y digwyddiad yn Aberystwyth gyfle i glywed gan y beirniad Jonathan Deacon, Athro Marchnata ym Mhrifysgol De Cymru ac Ymddiriedolwr Sefydliad Marchnata Siartredig Cymru. Dywedodd yr Athro Deacon: ‘Bûm yn beirniadu’r gwobrau hyn ers iddyn nhw ddechrau rai blynyddoedd yn ôl, ac mae dyfeisgarwch a syniadau arloesol y staff mewn llyfrgelloedd, amgueddfeydd ac archifau yn dal i wneud argraff arnaf.

‘Mae llawer o’r ceisiadau yn dangos yr hyn y gellir ei gyflawni gyda chyllideb fach iawn ac mae’r syniadau yn enghreifftiau o arferion marchnata y gellid eu defnyddio mewn unrhyw fusnes neu sefydliad o fewn Cymru.’

Roedd yr enillwyr yn derbyn tlws a thystysgrif, ynghyd ag amryw o wobrau gan gynnwys iPad Mini, Camera Drone a Gweithdy Hannewr Diwrnod ym Mhrifysgol De Cymru.

Image-for-awards-1-1024x776-1024x776

Dyma ganlyniadau Gwobrau Rhagoriaeth Marchnata 2017:

Arddangos Rhagoriaeth Marchnata

Llyfrgelloedd Cyhoeddus

  • Y Safle Cyntaf – Llyfrgelloedd Sir Gaerfyrddin – Marchnata E-Adnoddau
  • Canmoliaeth Uchel – Llyfrgelloedd Caerffili – Ymgyrch Twitter
  • Canmoliaeth Uchel – Cyngor Wrecsam – Carnifal Geiriau

Addysg Bellach

  • Y Safle Cyntaf – Colegau Castell-nedd Port Talbot – Keep your Weekends Free… Save in 3
  • Canmoliaeth Uchel – Grŵp Llandrillo Menai – Borrow a Cook for Christmas Lucky Dip

Addysg Uwch

  • Y Safle Cyntaf – Prifysgol Abertawe – Survive & Thrive
  • Canmoliaeth Uchel – Prifysgol Caerdydd – Spotlight on you Reading Lists

Archifau

  • Archifau Ceredigion – Blas ar y Gorffennol

Amgueddfeydd

  • Y Safle Cyntaf – Amgueddfa Stori Caerdydd – We Are 5
  • Canmoliaeth Uchel – Amgueddfa Criced Cymru – The Six Ball Offer
  • Canmoliaeth Uchel – Sain Ffagan Amgueddfa Werin Cymru – Fferm Bryn Eryr

Gwobrau Cydfarchnata

Llyfrgelloedd

  • Y Safle Cyntaf – Estyn Allan – Blwyddyn o Ddarllen Beiddgar
  • Canmoliaeth Uchel – Llyfrgelloedd Caerffili – Dementia Friends Reunited
  • Canmoliaeth Uchel – Caerdydd – Google Developer Group

Hyrwyddwyr Marchnata y Flwyddyn

Llyfrgelloedd

  • Y Safle Cyntaf – Damon Christopher a Marcus Edwards – Llyfrgelloedd Caerffili
  • Canmoliaeth Uchel – John Brodrick – Llyfrgelloedd Merthyr Tudful

Amgueddfeydd

  • Y Safle Cyntaf – Shirley Williams – Amgueddfa’r Ffiwsilwyr Brenhinol Cymreig
  • Canmoliaeth Uchel – Laura Sims – Oriel Gelf Glynn Vivian

Archifau

  • Y Safle Cyntaf – Rebecca Sheilds – Gwasanaeth Archifau Gorllewin Morgannwg