Rhannu Hanes trwy Flychau Stori: Archifau Gogledd Ddwyrain Cymru

Diolch i gyllid o Gronfa Grantiau Iechyd a Lles Cyngor Archifau a Chofnodion Cymru (ARCW), mae Archifau Gogledd Ddwyrain Cymru (AGDdC) wedi ymuno â’r elusen Making Sense i greu tri chasgliad newydd o flychau stori sydd wedi’u cynllunio’n benodol ar gyfer pobl sy’n byw gyda dementia a’u gofalwyr.

Mae Making Sense yn elusen a arweinir gan artistiaid sydd yn gweithio gyda sefydliadau celfyddydau, treftadaeth, gofal a diwylliant i ddod ag atgofion a straeon yn fyw mewn ffyrdd ffres a deniadol, gan helpu pobl i greu cysylltiadau ystyrlon â’r gorffennol a’r presennol. Gyda’n gilydd, rydym yn archwilio sut y gall archifau gefnogi lles, annog sgyrsiau ac ennyn cofion gwerthfawr.

Y canlyniad yw tri blwch stori â thema, pob un wedi’i ysbrydoli gan agwedd wahanol ar fywyd yng ngogledd-ddwyrain Cymru:

•              Adloniant
•              Diwydiant lleol
•              Bywyd gwledig

Mae pob blwch yn cynnwys copïau o ddeunydd archifol a ddewiswyd yn ofalus o gasgliadau AGDdC, gan alluogi cyfranogwyr i archwilio ffotograffau, dogfennau a chofnodion hanesyddol eraill sy’n gysylltiedig â’r themâu hyn. Er mwyn gwneud y profiad hyd yn oed yn fwy deniadol, mae’r blychau hefyd yn cynnwys amrywiaeth o wrthrychau sy’n ategu’r deunydd archifol, gan helpu i ddod â hanes yn fyw trwy gyffwrdd, trafodaeth a phrofiadau a rennir.

Drwy gyfuno cofnodion archifol â’r gwrthrychau cyfarwydd, mae’r blychau stori yn cynnig ffyrdd newydd a hygyrch i bobl ymgysylltu â hanes lleol, atgoffa a rhannu eu straeon eu hunain.

Ers cwblhau’r prosiect yn gynharach eleni, rydym wedi bod wrth ein bodd yn dechrau rhannu’r blychau stori â chymunedau lleol.

Ym mis Mawrth, cafodd y casgliadau eu harddangos yn nigwyddiad Rhwydwaith ‘Dementia Aware Denbighshire’ yn y Rhyl, gan roi cyfle i ni gyflwyno’r prosiect i weithwyr proffesiynol a grwpiau cymunedol sy’n gweithio i gefnogi pobl sy’n byw gyda dementia.

Yn fwy diweddar, ym mis Mehefin, gwnaethom dreialu’r blychau stori yn Marleyfield House ym Mwcle. Treuliodd Katie, y Swyddog Ymgysylltu â’r Gymuned, a Chelsea, Archifydd a benodwyd yn ddiweddar, y prynhawn gyda’r preswylwyr yn archwilio’r deunydd archif a’r gwrthrychau gyda’i gilydd.

Ysgogodd y sesiynau sgyrsiau, atgofion melys a straeon personol, gan ddangos y rôl bwerus y gall archifau ei chwarae wrth gysylltu pobl â’u gorffennol. O atgofion o ddiwydiannau lleol a thraddodiadau gwledig i ffurfiau hoff o adloniant, helpodd y blychau i greu eiliadau o fyfyrio a phrofiad a rennir.

Mae gweld trigolion yn ymgysylltu â’r casgliadau ac yn rhannu eu hatgofion wedi bod yn dystiolaeth werthfawr bod archifau’n ymwneud â llawer mwy na chadw cofnodion. Maent yn ymwneud â phobl, straeon a chysylltiadau.

Edrychwn ymlaen at barhau i rannu’r blychau stori hyn ledled Gogledd Ddwyrain Cymru ac archwilio ffyrdd newydd o wneud ein casgliadau’n hygyrch, yn ystyrlon ac yn fuddiol i gymunedau lleol.

Meddai Ticky o Making Sense:

“Mae wedi bod yn fraint creu’r casgliadau newydd hyn, gan ddod â gwrthrychau, ffotograffau a deunydd archif ynghyd sy’n dathlu treftadaeth gyfoethog ein cymunedau lleol. Mae pob casgliad wedi’i ymchwilio a’i guradu’n ofalus, gan gysylltu gwrthrychau bob dydd â lleoedd, digwyddiadau a straeon lleol sydd wedi’u cadw yn yr archifau, gan sicrhau eu bod yn gyffyrddol, yn rhyngweithiol ac yn hygyrch i bobl o bob oed a gallu.

Un o’r pleserau mwyaf yw clywed sut mae’r casgliadau’n cael eu defnyddio mewn cartrefi gofal a grwpiau rhyng-genhedlaeth. Mae gweld treftadaeth leol yn sbarduno atgofion, sgyrsiau ac adrodd straeon ar y cyd yn dangos pŵer unigryw casgliadau amgueddfeydd ac archifau i gysylltu pobl â’u gorffennol, cryfhau hunaniaeth gymunedol a chreu eiliadau ystyrlon rhwng cenedlaethau. Mae pob stori a rennir yn helpu i gadw ein treftadaeth leol yn fyw ar gyfer y dyfodol.