“City and College should stand, shoulder to shoulder, facing the problems of life together”

Sgrifennwyd y geiriau yma ym 1906, gan un o aelodau’r gymuned addysg radical Annedd Prifysgol Caerdydd. 113 mlynedd yn ddiweddarach, mae’n ddisgrifiad da o amcan ein rhaglen ymgysylltu dinesig – sef darganfod ffyrdd y gall llyfrgelloedd ac archifau Prifysgol Caerdydd gefnogi cymunedau sy’ tu hwnt i’n muriau.

Dros y flwyddyn ddiwethaf, ‘dyn ni wedi bod yn ymchwilio sut y gallwn ni wneud ein gwasanaethau a’n casgliadau yn fwy apelgar, hygyrch a defnyddiol i gynulleidfaoedd tu allan i academia.

Yn ystod yr haf fe dreialom ni nifer o raglenni arbrofol, i geisio creu cyfleoedd ar gyfer:

  • Symbylu ymatebion
  • Mwynhad
  • Cysylltu pobl ag adnoddau

Dyma flas ar rai o’r gweithgareddau:

Dod ag Archif Edward Thomas i’r Senedd

Fel sefydliad academaidd, mae’n hynod bwysig i ni ddangos sut y gall archifau a llyfrgelloedd symbylu creadigrwydd a myfyrdod, yn ogystal ag ymchwil a dysg.

1 Fitzalan Cardiff University Archives

Fel rhan o Ŵyl Estyn yn Ddistaw Llenyddiaeth Cymru, ymunodd dosbarth o Ysgol Uwchradd Fitzalan â’r beirniad llenyddol Jafar Iqbal â ni. Fe archwiliom ni lythyrau a barddoniaeth y bardd Edward Thomas – gan drafod Iechyd Meddwl, Teulu a Gwrthdaro yn ei waith a chreu gwaith gwreiddiol, gan gynnwys barddoniaeth a beirniadaeth lenyddol.

Fe gyflwynom ni’r gwaith yma o flaen cynulleidfa groesawgar yn y Senedd rai wythnosau’n ddiweddarach. Cafodd pawb gyfle i ddweud eu dweud ar wal Senedd Ieuenctid Cymru (llai o waith cartre, mwy o garedigrwydd at ffoaduriaid), yn ogystal â thaith arbennig o amgylch y siambr.

2-fitzalan-cardiff-university-archives.jpg    3 Fitzalan Cardiff University Archives

Mae’n esiampl fechan o sut y gallwn ni fel llyfrgelloedd ac archifau symbylu gwaith newydd – a sut y gallwn gyweithio gyda sefydliadau fel Llenyddiaeth Cymru i sicrhau bod cyfle i rannu’r gwaith yna gyda chynulleidfa ehangach.

Ystafell Ddianc y Llyfrgell

Un o’n amcanion ni ar gyfer ein rhaglenni ymgysylltu dinesig yw i wneud yn siŵr bod cyfle i bobl fwynhau defnyddio ein llyfrgelloedd – i gynulleidfaoedd deimlo’n gyfforddus a hyderus yn defnyddio ein gwasanaethau. Mae’n allweddol, hefyd, i’n staff gael profiad o drio pethau newydd, tu hwnt i’r profiad arferol o weithio gyda myfyrwyr ac ymchwilwyr.

Datblygwyd y Stafell Ddianc fel ffordd o annog pobl ifanc i feddiannu’n llyfrgelloedd, i fwynhau eu harchwilio ac i fagu hyder yn defnyddio ein gwasanaethau.

4 Cardiff University Library Escape RoomDaeth ysgolion haf Campws Cyntaf atom ni i dreialu’r weithgaredd – gan ddatrys cyfres o bosau wedi’u cloi er mwyn ennill gwobr arbennig. Mae Campws Cyntaf yn darparu cyfleon i bobl ifanc â chyflyrau sbectrwm awtistiaeth, a phobl ifanc â phrofiad o’r sector Gofal Lles, felly dyluniwyd y weithgaredd fel bod modd ei haddasu yn ôl gofynion y grwpiau. Roedd y weithgaredd yn llwyddiannus iawn – fe fyddwn ni’n addasu a mireinio’r model gwaith ymhellach, gyda’r amcan o gynnig Ystafell Ddianc reolaidd ar gyfer ysgolion uwchradd.

Newyddion Ffug gyda JOMEC a Media Wales

Un o rinweddau mwya defnyddiol llyfrgelloedd ac archifau ydi’n gallu i ‘fatsho’ pobl gydag adnoddau. Fe ddatblygwyd y prosiect Newyddion Ffug i ehangu rôl y llyfrgell fel man cysylltu – gan geisio ateb galw yn ein cymuned trwy hwyluso mynediad at arbenigedd, profiadau ac adnoddau sydd ddim wastad ar gael i’r cyhoedd.

5 Fitzalan Cardiff University Archives Fake NewsFe weithiom ni gyda dosbarth Saesneg ac Astudiaethau’r Cyfryngau Fitzalan i greu prosiect a fyddai’n mynd â ni o’r stafell ddosbarth i ganol ystafell newyddion, i stiwdios darlledu ac i gampws newyddiaduraeth newydd sbon y brifysgol. Buodd staff JOMEC – sef Ysgol Newyddiaduraeth, y Cyfryngau a Diwylliant – a Media Wales yn hael iawn gyda ni, wrth i ni darfu ar eu diwrnod gwaith a chreu chydig o gynnwrf! Wrth weithio gyda Media Wales ar eu technegau holi, a dysgu sut y caiff gwybodaeth ei gasglu a’i wirio cyn ei gyhoeddi, paratodd y dosbarth ar gyfer holi’r cyhoedd. Yn JOMEC, fe edrychodd y dosbarth ar sgiliau ymchwil: sut i ddarganfod gwybodaeth o ansawdd da, a sut i lunio holiadur craff sy’n mynd i wraidd y pwnc dan sylw.

6 Fitzalan Cardiff University Archives Fake News

7 Fitzalan Cardiff University Archives Fake NewsAr ddiwrnod ola’r rhaglen, dyma ni’n mentro allan i’r byd ‘go iawn’, gan ddefnyddio’n sgiliau newydd i greu fideos, a holi’r cyhoedd am eu hagweddau nhw tuag at y cyfryngau. Oherwydd creisis bws mini, fe gawsom drip annisgwyl i Archifau Morgannwg – diolch yn fawr i’w staff am ein croesawu ar y funud ola.

Y tymor nesa, fe fyddwn ni’n cwrdd eto ac yn cyd-greu adnodd ddigidol yn defnyddio’n cyfweliadau a’r hyn ddysgom ni yn ystod ein gweithdy – y gobaith yw y bydd pob ysgol yng Nghymru yn medru manteisio ar beth ddysgom ni, wrth i ni rannu’r adnodd trwy blatfform HWB Llywodraeth Cymru.

Ymlaen at y dyfodol

Mae hi wedi bod yn haf prysur, ond rhan o’r pictiwr yr hwn – dim ond un o’n cynulleidfaoedd yw ysgolion, felly fe fyddwn ni’n parhau i ddatblygu rhaglenni dros y blynyddoedd i ddod, fydd yn agor ein casgliadau i bobl ar hyd a lled Cymru.

Fe fyddwn ni’n cyhoeddi ein strategaeth Ymgysylltu Dinesig yn y flwyddyn newydd – os oes diddordeb ‘da chi mewn gweithio gyda ni, neu ddysgu mwy am ein ffordd o weithio, cysylltwch â ni: mailto:specialcollections@cardiff.ac.uk

Sara Huws,
Swyddog Ymgysylltu Dinesig,
Llyfrgelloedd ac Archifau, Prifysgol Caerdydd

Gadael Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Newid )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Newid )

Connecting to %s