Newyddion

Seremoni Gwobrwyo ‘Paperless Awards’ 2019

Sefydlwyd y gwobrau ‘Paperless Awards’ gan y Sector Cyhoeddus yn 2017 i annog cynnydd digidol, i gydnabod cyflawniad, ac i hybu arfer da gyda drawsnewid digidol o fewn sefydliadau sector cyhoeddus.

Eleni roedd nifer o gategorïau, yn amrywio o ddiogelwch data, rhyngweithredu system, gofal a phrofiad cwsmeriaid, ac effeithlonrwydd llif gwaith. Wrth i waith Grŵp Cadwedigaeth Ddigidol Gyngor Archifau a Chofnodion Cymru ddatblygu fframwaith polisi, wedi’i gefnogi gan seilwaith technegol i sicrhau mynediad at, a chadw, data dilys, dibynadwy a diogel, fe’i cyflwynwyd cais i’w ystyried am wobr i gydnabod y gwaith hwn. Roedd y cais yn llwyddiannus a chafodd y prosiect ei roi ar y rhestr fer y gwobrau yng nghategori Diogelwch Data a Gwybodaeth.

Cynhaliwyd y seremoni wobrwyo ar 11eg o Orffennaf mewn awyrendy wedi’i addasu yng Nghanolfan Concorde, Maes Awyr Manceinion. Cawsom ein croesawu i’r digwyddiad gan dderbyniad siampên, ac yna pryd o fwyd ac adloniant gan y digrifwr, Milton Jones, a hefyd gynhaliodd y gwobrau.

Enillwyd ein categori gan NHS Digital ar gyfer eu ddatblygiad o becyn Cymorth Diogelwch ac Amddiffyn Data, ond er na wnaethom ennill, rhoddodd y digwyddiad gyfle i rwydweithio a chodi ymwybyddiaeth o waith Cyngor Archifau a Chofnodion Cymru, a phwysigrwydd cadw a darparu mynediad i gynnwys digidol. Hoffwn ddiolch i Gyngor Archifau a Chofnodion Cymru a Llyfrgell Genedlaethol Cymru am gefnogi fy mhresenoldeb yn y digwyddiad.

Sally McInnes,
Cadeirydd, Grŵp Cadwedigaeth Ddigidol Gyngor Archifau a Chofnodion Cymru

Diddanu Cleifion yn Ysbyty Gogledd Cymru

Ym mlynyddoedd cyntaf Ysbyty Gogledd Cymru, roedd y staff yn cwyno’n aml nad oeddent yn gallu dod o hyd i weithgareddau hamdden addas i ddiddanu’r cleifion. Sut oedd staff yn diddanu cannoedd o gleifion o wahanol gefndiroedd, a sut newidiodd yr adloniant hwn drwy gydol oes yr ysbyty?

Pan adeiladwyd yr ysbyty, nid oeddent wedi ystyried y syniad o ddarparu adloniant i’r cleifion. Dim ond pan ddechreuodd y cleifion cyntaf ddod i’r ysbyty y bu iddyn nhw sylwi ar y mater. Ym 1849, gofynnodd y Swyddog Meddygol i nifer o bethau gael eu creu y tu allan i ddiddanu’r cleifion. Gofynnodd i ddarn o’r tir gael ei neilltuo a’i ddatblygu’n lawnt fowlio. Gyda chymorth llafur y cleifion, agorwyd lawnt fowlio, cae sgitls a gardd flodau i gleifion preifat ym 1851. Roedd y cleifion hefyd yn mynd ar deithiau cerdded i’r wlad o’u hamgylch. Parhaodd yr arfer hon a byddai gweld niferoedd mawr o gleifion yn cerdded trwy’r ardal wedi bod yn beth cyffredin i bobl leol tua diwedd y 19eg ganrif.

Roedd hamdden awyr agored yn rhan bwysig o fywyd yn yr ysbyty trwy gydol ei oes. Roedd gan yr ysbyty ei dimau criced a phêl-droed ei hun, ac roedd cleifion a oedd yn ddynion yn cael mynd i gemau’r gynghrair leol am ddim. Roedd misoedd yr had hefyd yn rhoi cyfleoedd i wneud gweithgareddau awyr agored eraill, fel diwrnod mabolgampau blynyddol, garddwesti a sioeau blodau.

Tîm pêl-droed yr ysbyty yn ystod tymor 1919-1920. Hawlfraint Helsby of Denbigh
Tîm pêl-droed yr ysbyty yn ystod tymor 1919-1920. Hawlfraint Helsby of Denbigh.

Pan oedd y tywydd yn llai ffafriol, roedd yn rhaid i gleifion chwilio am adloniant dan do. Yn dilyn llwyddiant y ddawns Nadolig gyntaf, roedd dawns wythnosol yn cael ei chynnal, a oedd yn boblogaidd ymysg y cleifion. Ym 1902, ychwanegwyd neuadd fwyta ac ystafell hamdden newydd at yr ysbyty. Bellach, yn ychwanegol at y dawnsfeydd, roedd y cleifion yn mwynhau cyngherddau, corau a dramâu. Roedd cyfle i’r cleifion hefyd chwarae gwahanol gemau dan do fel chwist, bingo a gwyddbwyll.

Wrth i dechnoleg ddatblygu, felly hefyd y cyfleoedd am adloniant i’r cleifion. Ym 1914, prynwyd dwy gramoffon a sinematograff. Dywedodd yr Uwch-arolygydd Meddygol yn adroddiad blynyddol 1915, “nineteen cinema shows have taken place during the winter. No other form of entertainment has created such an interest amongst the inmates”. Roedd y sinematograff yn sicr yn boblogaidd iawn ymysg cleifion ac roedd yr ysbyty’n parhau i gynnal dwy sioe sinema pob wythnos. Erbyn 1954, roedd radio a theledu ar bob ward, a fyddai wedi bod yn beth moethus i’r cleifion hynny na fyddai ganddynt deledu gartref.

Bwletin wythnosol yn dangos y mathau o weithgareddau hamdden dan do ac awyr agored a oedd ar gael i’r cleifion, 1966.
Bwletin wythnosol yn dangos y mathau o weithgareddau hamdden dan do ac awyr agored a oedd ar gael i’r cleifion, 1966.

Roedd cyfleoedd hamdden i’r cleifion oddi ar safle’r ysbyty hefyd. Yn y 1950au, yn ogystal â mynd am bicnic i draethau yn y Rhyl a Phensarn, roedd yr ysbyty’n rhan o raglen cyfnewid gwyliau i gleifion gydag ysbytai eraill yng Nghymru a Lloegr. Yn ystod eu hymweliad, byddai’r cleifion a oedd ar y rhaglen yn mwynhau ystod o weithgareddau fel gemau, ffilmiau a theithiau dydd o amgylch yr ardal. Mae rhestr deithio ar gyfer cleifion a staff o Central Hospital yn Wawrick a ddaeth i ymweld ag Ysbyty Gogledd Cymru ym 1961 yn dangos bod y gweithgareddau’n cynnwys gwylio ffilmiau, cerdded i Gastell Dinbych a thwmpath dawns. Roedd teithiau dydd yn cynnwys ymweliad â Rasys Caer a thaith i Eryri.

Lindsey Sutton
Archifydd y Prosiect (Datgloi’r Seilam)
Archifau Sir Ddinbych

Gwasanaeth Archifau Conwy: paratoi ar gyfer symud i Ganolfan Ddiwylliant Conwy

Ar ôl blynyddoedd o wneud ceisiadau am grant, trafod gyda phenseiri, adrannau cynllunio, a chyrff swyddogol o wahanol fathau, a chyfarfodydd ymgynghori â’r cyhoedd, mae Canolfan Diwylliant Conwy yn cymryd siâp ar ei safle ger muriau’r dref yng Nghonwy. Gobeithiwn agor ein drysau yn ddiweddarach yn y flwyddyn.

Bydd Gwasanaeth Archifau Conwy yn symud o’i adeilad cyfredol i fod yn wasanaeth partner craidd yn y Ganolfan Ddiwylliant. Bydd Llyfrgell Conwy a chasgliadau amgueddfeydd Sir Conwy yn ymuno â’r gwasanaeth archifau yno. Bydd gan y Ganolfan hefyd le cymunedol a chaffi.

Mae’r dyluniad ar gyfer adeilad unllawr yn ymgorffori llawer o wydr a tho gwyrdd, ac wedi’i osod yn ôl o’r ffordd. Y gobaith yw bydd yr adeilad modern, a welir o furiau’r dref, yn bresenoldeb synhwyrol, gan uno gyda’r amgylchedd ym Mharc Bodlondeb. Bydd gan yr adeilad hefyd lawr islawr sy’n cynnwys storfa casgliadau treftadaeth. Y gobaith yw cael cyn lleied o reolaethau amgylcheddol allanol â phosibl, a dibynnu ar egwyddorion “passive haus” ecogyfeillgar i storio’r casgliadau archif mewn amgylchedd sefydlog.

conwy-culture-centre-may-2019.jpg

Mae’r Gwasanaeth Archifau hefyd wedi bod yn gweithio gydag ymgynghorwyr dehongli. Rhain sydd yn gyfrifol am ddylunio’r arddangosfeydd treftadaeth a fydd yn arddangos y casgliadau archifau ac amgueddfeydd, ac mae hyn wedi bod yn dasg enfawr o ran darparu ymchwil ac arweiniad.

Gan mae wrth Gronfa Dreftadaeth y Loteri Genedlaethol mae cyfran fawr o gyllid wedi dod i’r ganolfan, mae’r prosiect wedi ymrwymo i gynllun gweithgareddau a gynlluniwyd i ehangu ac amrywio cynulleidfaoedd. Mae’r Gwasanaeth Archifau wedi bod yn rhan o nifer o’r is-brosiectau newydd sydd wedi golygu ein bod yn gweithio gyda’n Swyddog Cyfuno i ddarparu hyfforddiant achrededig mewn hanes teulu a thai i grwpiau o oedolion na fyddent fel arfer yn ymweld â’r Gwasanaeth Archifau. Hyd yma mae’r gwasanaeth hefyd wedi ymgysylltu a dros 900 o blant ysgol trwy’r rhaglen “Straeon o’r Archifau”.

Wrth i’r gwydr fynd i mewn i’r adeilad newydd rydym yn paratoi’r casgliadau ar gyfer symud. Mae hyn yn cynnwys gwirio deunydd pacio pob eitem a’i adnewyddu lle bo angen. Rydym hefyd yn barcodio pob cynhwysydd, ac yn cadw rhestr drylwyr o bopeth gan ein bod yn bwriadu defnyddio’r codau bar er mwyn rheoli lleoliad y casgliadau yn ystod ac ar ôl y symud.

Ar gyfer sawl agwedd o’r gwaith paratoi, rydym wedi bod mor ddiolchgar i gael help gan ein gwirfoddolwyr ymroddedig. Rydym hefyd wedi bod yn cynnal llefydd i hyfforddeion o’r rhaglen Uchelgais Diwylliannol, gydag un o’n hyfforddeion yn mynd i’r brifysgol yn yr hydref, ac un arall yn dechrau hyfforddiant gyda ni ym mis Medi.

Edrychwn ymlaen at agor y drysau yn y ganolfan newydd a dechrau cyfnod newydd lle gallwn gynnig gwasanaeth mewn amgylchedd addas at y diben.

Kate Hallett, Archifydd a Rheolwraig Casgliadau Gwasanaeth Archifau Conwy

 

Hanes darlledu Cymru yn ddiogel ar gyfer y dyfodol

Archif ddarlledu genedlaethol gyntaf y DU i gael ei chreu diolch i’r Loteri Genedlaethol

Mae prosiect arloesol i greu Archif Ddarlledu Genedlaethol i Gymru – y gyntaf o’i bath yn y DU – yn mynd ei flaen diolch i grant gan y Loteri Genedlaethol o bron i £5 miliwn (£4,751,000) i Lyfrgell Genedlaethol Cymru.

Bydd yr arian gan y Loteri Genedlaethol yn helpu sicrhau bod tua 240,000 awr o ddeunydd radio a theledu o Gymru, sy’n olrhain bron i 100 mlynedd o ddarlledu ac sy’n cynnwys sawl digwyddiad econig o hanes a diwylliant Cymru yn ystod yr 20fed ganrif ar gael ac yn ddiogel ar gyfer cenedlaethau’r dyfodol.

Bydd y deunydd BBC – mewn fformatiau gwreiddiol ac wedi ei ddigideididio – yn cael ei ychwanegu at archif bresennol ITV Cymru y Llyfrgell Genedlaethol, gan ddechrau gwireddu’r weledigaeth o Archif Ddarlledu Genedlaethol gyflawn i Gymru.

Wales Broadcast Archive
Bydd y deunydd yn cael ei gadw mewn storfa bwrpasol 1,000 metr sgwâr yn y Llyfrgell Genedlaethol, a bydd hefyd ar gael i’r cyhoedd mewn pedwar lleoliad arall ar hyd a lled Cymru.
Bydd cyfres o ganolfannau clipiau symudol yn sicrhau y gall cymunedau gwledig ac anghysbell gyrchu’r archif hefyd, a bydd 1,500 clip archif BBC Wales ar gael i unrhyw un eu gwylio arlein gartref neu mewn ysgolion.

Dywedodd Richard Bellamy, Cyfarwyddwr Cronfa Dreftadaeth y Loteri Genedlaethol, Cymru: “Mae archif BBC Cymru Wales yn cofnodi bron i ganrif o fywyd Cymru yn ei holl amrywiaeth. Ynghyd ag archifau ITV Wales sydd eisoes yn y Llyfrgell Genedlaethol, bydd y prosiect hynod bwysig hwn yn chwarae rhan allweddol wrth gasglu hanes darlledu ein cenedl a’i wneud yn hygyrch i’r cyhoedd am y tro cyntaf erioed.

“Wrth inni nodi 25 mlynedd ers dechrau’r Loteri Genedlaethol, mae’r grant pwysig dros ben hwn yn ffordd wych o ddathlu ac mae’n pwysleisio cyfraniad mor hanfodol yw’r arian hwn er mwyn diogelu ein treftadaeth.”

Mae prif elfennau’r prosiect yn cynnwys:
•    Dros 180,000 eitem sy’n cwmpasu’r Ail Ryfel Byd, llwyddiannau chwaraeon eiconig, trychineb Aberfan, ymgyrch datganoli a streic y Glöwyr
•    Gweithgareddau mewn deg ardal wahanol yn cynnwys dros 300 digwyddiad rhyngweithiol i hybu dysgu digidol ar gyfer pobl ifanc a iechyd a lles ar gyfer hen bobl,
•    Darnau unigryw sy’n dilyn datblygiad yr iaith Gymraeg a chynnyrch awduron fel Dylan Thomas a Saunders Lewis, yn ogystal â recordiadau o ddarllediadau Cymraeg cynnar
•    Dros 1,500 o wirfoddolwyr yn helpu catalogio’r deunydd archif helaeth yn ogystal â datblygu gweithgareddau cymunedol creadigol a llawn dychymyg
•    Sefydlu canolfannau clipiau symudol gan sicrhau bydd y wybodaeth yn fwy hygyrch i gynulleidfa ehangach

Ychwanegodd Pedr ap Llwyd, Prif Weithredwr a Llyfrgellydd Cenedlaethol Llyfrgell Genedlaethol Cymru: “Rydyn ni wrth ein bodd bod y Loteri Genedlaethol wedi rhoi cyllid ar gyfer y prosiect arloesol hwn fydd yn sicrhau y bydd archif BBC Wales ar gael i’r cyhoedd. A ninnau’n gartref i Archif Genedlaethol Sgrin a Sain Cymru, a bod deunydd gan ITV Wales eisoes yn y Llyfrgell, rydyn ni’n bwriadu diogelu’r ffynhonnell hanfodol hon o dreftadaeth ein cenedl ar gyfer cenedlaethau’r presennol a’r dyfodol, a’i defnyddio i helpu sefydlu Archif Ddarlledu Genedlaethol gyntaf y DU.”

Dywedodd Rhodri Talfan Davies, Cyfarwyddwr BBC Cymru Wales: “Mae archif BBC Wales yn drysorfa – dyma gof cenedl sy’n ymestyn yn ôl bron i ganrif. Felly pa ffordd well i ddathlu pen-blwydd y BBC yn gant oed yn 2022 nag agor y ffynhonnell anhygoel hon i ysgolion, colegau a chymunedau ledled Cymru. Mae ein dyled ni’n fawr i Lyfrgell Genedlaethol Cymru, y Loteri Genedlaethol a Llywodraeth Cymru am eu cefnogaeth a’u gweledigaeth.”

Bydd gweithgareddau mewn deg ardal wahanol yn cynnwys dros 300 digwyddiad rhyngweithiol i hybu dysgu digidol ar gyfer pobl ifanc a iechyd a lles ar gyfer hen bobl, a chaiff yr archif ei defnyddio i helpu efelychu atgofion a straeon ar gyfer pobl sydd â dementia.

Mae’r prosiect wedi derbyn cefnogaeth ariannol atodol o £1 miliwn gan Lywodraeth Cymru fel yr eglura yr Arglwydd Dafydd Elis-Thomas, y Dirprwy Weinidog dros Ddiwylliant, Chwaraeon a Thwristiaeth: “Rydw i wrth fy modd y bydd arian gan y Loteri Genedlaethol, ynghyd â chefnogaeth gan Lywodraeth Cymru yn helpu cymunedau ar draws Cymru gan gynnwys rheiny sy’n byw yn ein Hardaloedd Cyfuno, gan eu galluogi nhw i ymgysylltu â hanes ein cenedl, ac a fydd – diolch i’r prosiect uchelgeisiol ac un o bwys cenedlaethol hwn – yn dod yn fwy hygyrch i bawb.”

Mae cyllid ychwanegol o £2 filiwn o Gronfeydd Preifat y Llyfrgell a £2.5m o gynnwys digidol a chefnogaeth o fath arall gan y BBC hefyd wedi cyfrannu at y prosiect.

DIWEDD

Nodiadau i olygyddion
Am ragor o wybodaeth, cysylltwch â ni gan ddefnyddio’r manylion isod:
Deian Creunant     01970 636419 | deian.creunant@four.cymru
Amelia Taylor        01970 636407 | amelia.taylor@four.cymru

Ynglŷn â Chronfa Dreftadaeth y Loteri Genedlaethol
Gan ddefnyddio arian sy’n cael ei godi gan y Loteri Genedlaethol rydyn ni’n ysbrydoli, arwain a darparu ffynnonellau i dreftadaeth y DU er mwyn creu newid sy’n bositif ac yn para i bobl a chymunedau, nawr ac yn y dyfodol. http://www.HeritageFund.org.uk.

Dilynwch @HeritageFundCYM ar Twitter, Facebook ac Instagram a defnyddiwch #CronfaDreftadaethLoteriGenedlaethol

Y Loteri Genedlaethol mewn rhifau
•    2019 yw 25ain pen-blwydd y Loteri Genedlaethol. Darlledwyd y loteri gyntaf yn fyw ar BBC1 ar 19 Tachwedd 1994.
•    Bob wythnos, mae chwaraewyr y Loteri Genedlaethol yn codi tua £30 miliwn ar gyfer achosion da. Mae cyfanswm o bron i £40 miliwn wedi cael ei godi a’i ddyfarnu i dros 535,000 o brosiectau unigol – cyfartaledd o 190 grant loteri i bob ardal cod post y DU.
•    Yng Nghymru mae £397 miliwn wedi cael ei ddyfarnu i dros 2,600 o brosiectau treftadaeth, gan gynnwys Amgueddfa Werin Sain Ffagan, Yr Ysgwrn yn Nhrawsfynydd, Safle Ynys Caernarfon, Arsyllfa Gweilch Dyfi a Gwaith Copr Hafod Morfa Abertawe.

Digwyddiad Hanes Iechyd yn Archifau Gwent yn dathlu diwedd Prosiect Ymddiriedolaeth Wellcome

Mae prosiect Ymddiriedolaeth Wellcome ‘Archifdy Gwent ar gofnodion ysbytai’, newydd orffen gyda digwyddiad diddorol ar yr 11eg o Ebrill o’r enw’ Gofal Iechyd Cyhoeddus yn Sir Fynwy: Safbwynt Hanesyddol’. Daeth y digwyddiad hwn ag academyddion, aelodau o’r cyhoedd ac archifwyr sydd â diddordeb yn hanes iechyd y cyhoedd ynghyd. Mae’n ymddengys fod hanes meddygol a chymdeithasol yn bynciau poblogaidd, wrth i ymwybyddiaeth cynyddu o’r frwydr a gymerodd i gyrraedd safonau cyffredinol gofal iechyd a glanweithdra yr ydym yn eu cymryd yn ganiataol erbyn hyn. Roedd Archifau Gwent yn ffodus i dderbyn cyllid gan yr Ymddiriedolaeth Wellcome i gatalogio ein cofnodion iechyd sylweddol, a hyn ym mlwyddyn pen-blwydd y GIG yn 70.

Ar ôl derbyn swydd fel Archifydd Prosiect yng Ngwent mis Tachwedd diwethaf, rwyf wedi mwynhau mynd i’r afael â hanes iechyd, wrth gatalogio casgliadau a fydd yn cael eu defnyddio mewn ymchwil academaidd. Rwyf hefyd yn hyrwyddo’r casgliadau yma i’r cyhoedd trwy’r blog: http://www.apennyinthepound.wordpress.com.

Visitors viewing the exhibition
Ymwelwyr yn yr arddangosfa.

Roedd yn wych dod â’r ddau bwnc yma ynghyd yn ein digwyddiad ym mis Ebrill, lle glywsom gan siaradwr academaidd ar hanes ehangach darpariaeth iechyd yn Sir Fynwy. Roedd y gynulleidfa wedyn yn ymateb trwy adrodd ar sut y mae’r straeon hyn yn ymwneud â’u hanesion teuluol a lleol personol.

Ar ôl cyflwyniad gan Tony Hopkins, Archifydd y Sir, clywsom gan dri siaradwr a oedd i gyd yn canolbwyntio ar agweddau gwahanol hanes iechyd.

Siaradodd yr Athro Keir Waddington o Brifysgol Caerdydd â ni am ymdrechion i wella glanweithdra cyhoeddus mewn ardaloedd gwledig yn Sir Fynwy yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg a dechrau’r ugeinfed ganrif. Yn ei gyflwyniad ‘’Kindly See to the Matter’: Cymunedau lleol, glanweithdra a moderniaeth yng nghefn gwlad Sir Fynwy, 1850-1914 ‘, clywsom sut roedd ardaloedd gwledig De Cymru yn aml yn cael eu gweld fel lleoedd anwybodus lle’r oedd y boblogaeth yn byw mewn cyflwr iechyd israddol a budr, tra mewn gwirionedd roedd ymdrechion i wella safonau, er o dan amgylchiadau anodd iawn.

Prof. Keir Waddington spoke to us about sanitary conditions in rural communities
Siaradodd yr Athro Keir Waddington â ni am gyflyrau glanweithiol mewn cymunedau gwledig.

Nesaf, roedd Dr Steve Thompson o Brifysgol Aberystwyth yn cyflwyno ar Gymdeithasau Cymorth Meddygol De Cymru. Mae hwn yn bwnc arbennig o berthnasol gan ein bod yn cadw cofnodion nifer o gymdeithasau cymorth meddygol yma yn Archifau Gwent. Eglurodd Steve bwysigrwydd unigryw’r cymdeithasau hyn o’u cymharu â chymdeithasau cyfeillgar eraill, sef darpariaeth gofal iechyd cyffredinol ar gyfer poblogaeth ardal gyfan, gan fynd y tu hwnt i ddarpariaethau’r GIG mewn rhai achosion.

Dr. Steve Thompson talking about Medical Aid Societies in South Wales
Dr. Steve Thompson yn siarad am Gymdeithasau Cymorth Meddygol yn Ne Cymru.

Siaradodd Dr Peter Dickson o Brifysgol Abertawe â ni am Feddygon Teulu Asiaidd yn Ne Cymru o dan y GIG newydd, gan ofyn ‘A oedd croeso yn y bryniau?’ Esboniodd Peter sut roedd gweithio gyda Meddygon De Asiaidd ac Indiaidd wedi arwain at ei ymchwil i brofiadau Meddygon Teulu Asiaidd yn y blynyddoedd ar ôl y rhyfel yn Ne Cymru.  Mae ei brosiect yn cynnwys ymchwil – trwy gyfweliadau â meddygon sydd wedi ymddeol a’u teuluoedd – i brofiadau arwahanrwydd cymdeithasol a phroffesiynol, a chroeso cymunedol yn y cymoedd yng Nghymru.

Dr. Peter Dickson spoke about his research into experiences of South Asian G.P.s in South Wales
Siaradodd Dr. Peter Dickson am ei ymchwil i brofiadau Meddygon Teulu De Asiaidd yn Ne Cymru.

Roedd y digwyddiad hefyd yn gyfle i roi cyhoeddusrwydd i ganlyniadau ein prosiect a’r casgliadau sydd newydd eu catalogio. Yn ystod yr egwyl, roedd ymwelwyr yn gallu gweld arddangosfa yr oeddwn wedi churadu gyda chopïau o gofnodion iechyd o bob rhan o gasgliadau’r archifau. Trefnwyd yr arddangosfa o amgylch themâu gwahanol, gan gynnwys cymdeithasau cymorth meddygol, digwyddiadau codi arian ac adloniant, mamolaeth a gofal plant, a sut mae rôl ysbytai wedi newid mewn saith deg mlynedd o’r GIG.

Roedd gweithio ar yr arddangosfa yn gyfle gwych i addysgu’r gynulleidfa am y gwaith sy’n cael ei wneud mewn archif, sut y defnyddiwyd yr arian gan Ymddiriedolaeth Wellcome, a dangos yr amrywiaeth eang o ddogfennau a ffotograffau hanes iechyd sydd ar gael. Un o’m hoff eitemau o’r arddangosfa yw ffotograff o gystadleuaeth ddawnsio Fox-Trot a gynhaliwyd gan Ysbyty Brenhinol Gwent yn y 1920au (Cyf. Archifdy Gwent: D3345 / 14). Rwyf hefyd yn hoff iawn o’r ‘llyfryn i famau newydd’ a roddwyd i gleifion yn Ysbyty Mamolaeth Lydia Beynon ym 1962 (Cyf. Archifdy Gwent: D6305). Mae’r llyfryn yn cynnwys y fasiynnau diweddaraf mewn gwisg mamolaeth! Roedd hefyd yn ddiddorol gallu adrodd hanes hirach ysbyty sy’n adlewyrchu hanes y GIG gan ddefnyddio cofnodion o bob rhan o’r casgliadau, fel Llanfrechfa Grange yng Nghwmbrân.

Photograph showing Fox-Trot Dancing Competition for the Hospital Challenge Shield, Royal Gwent Hospital, c.1920s. Gwent ArchivesCafwyd cyfnewidiad bywiog gyda’r gynulleidfa ar ôl pob sgwrs. Roedd ymholiadau ar gysylltiadau â hanes lleol a gweithrediad cymdeithasau cymorth meddygol, ymholiadau gan yr archifwyr, a hyd yn oed rhwng yr academyddion! Roedd yn wych hwyluso cyfle i archifwyr ac academyddion i drafod sut y gall cydweithio arwain at fanteision cwmpas ymchwil a sicrhau adnoddau ariannu.

Dim ond ychydig o ddyddiau fydd nes i’r prosiect gau’n swyddogol gan ein bod bellach wedi cwblhau’r gwaith catalogio yr oeddem yn bwriadu ei wneud. Rydym yn ddiolchgar i’r Ymddiriedolaeth Wellcome am y cyfle i wella mynediad at gofnodion ysbyty ac iechyd. Ni fyddwn yn cael unrhyw ffocws heb y cyllid penodol hwn. Bydd y catalogau newydd yn cael eu llwytho i’n gwefan yn fuan.

Fodd bynnag, bydd gwaith ar gasgliadau meddygol yn Archifau Gwent yn parhau gyda blaendaliadau newydd yn digwydd yn rheolaidd, a’r ‘Canllaw Cofnodion Ysbyty’ llawn i’w gynhyrchu yn y dyfodol. Ar hyn o bryd, rydym yn edrych ymlaen at groesawu ymchwilwyr newydd i astudio’r casgliadau iechyd y mae fy nghydweithwyr, Clare Jeremy, Sally Hopkins a minnau, wedi bod yn gweithio i’w gwneud yn hygyrch dros y flwyddyn ddiwethaf!

Dr Lucy Smith
Archifydd Prosiect
Archifau Gwent