Mae’n ddiwrnod cyntaf ‘Wythnos Pryfed’, amser i feddwl am yr effeithiau diddorol y mae pryfed yn eu cael ar ein bywydau. Yma yn Archifau Conwy, er na fyddem yn croesawu unrhyw bryfed fel gwesteion, mae gennym berthynas well â gwenyn nag y byddech yn ei ddisgwyl. Mae hyn oherwydd Ffair Fêl Conwy, digwyddiad saith gant o flynyddoedd oed, a’r traddodiad o gadw gwenyn lleol sy’n ei gefnogi. Mae’r archif yn dal nifer o gasgliadau sy’n gysylltiedig â’r Ffair Fêl sy’n dyddio’n ôl drwy gydol hanes Conwy, er yn anffodus nid y saith can mlynedd gyfan!
Mae’n rhaid bod rhywbeth arbennig am wenyn Conwy (a gwenynwyr) gan fod mêl sy’n hanu o’r fan hon wedi bod yn boblogaidd erioed, a fwynhawyd gan bawb o drigolion y dref, i’r Brenin Edward 1af ei hun, a gofnodwyd fel prynu mêl o’r ardal. Mae’r ffair wastad wedi denu torfeydd mawr ar hyd y blynyddoedd, gan ddod yn fwrlwm o weithgaredd wrth i’r stondinau gael eu sefydlu.
Mae’r llun hwn, sy’n dangos y ffair yn Stryd Rosehill ar ddiwedd y 1960au, yn rhoi syniad i chi o faint o bobl sy’n cael eu denu i’r digwyddiad hwn a phoblogrwydd mêl Conwy
Mae’r llun hwn, a dynnwyd yn 1965, yn dangos y mêl Cymreig enwog sydd wedi dod â phawb allan i’r ffair y diwrnod hwnnw.
Fodd bynnag, y sêr yn amlwg yw’r gwenyn eu hunain, a gallwch edrych ar y creaduriaid gweithgar yn y lluniau hyn o fis Awst 1956. Mae’r lluniau’n dangos gwenynwyr yn tynnu mêl o’u cychod gwenyn, tra bod tîm o bryfed yn hofran uwchben.
Er bod mwy nag ychydig genedlaethau o wenyn wedi mynd a dod ers i’r lluniau hyn gael eu tynnu, mae’n siŵr bod eu disgynyddion heddiw yr un mor ddawnus o wneuthurwyr mêl bach ag erioed.
Victor Langdon Lewis
Canolfan Ddiwylliant Conwy